Thị trường xe điện toàn cầu tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ với doanh số đạt gần 14 triệu chiếc trong năm 2023, tăng 35% so với năm trước. Xe điện chiếm khoảng 18% tổng doanh số xe hơi trong năm 2023, tăng từ 14% năm 2022 và chỉ 2% vào năm 2018. Sự tăng trưởng này tạo ra nhu cầu chưa từng có đối với các khoáng sản quan trọng, đặc biệt là lithium, cobalt, niken và graphite. Nhu cầu pin lithium đạt khoảng 140 kt vào năm 2023, chiếm 85% tổng nhu cầu lithium và tăng hơn 30% so với năm 2022. Với các mục tiêu chính sách khí hậu tham vọng, xe điện có thể chiếm 65% doanh số xe mới vào năm 2030, đặt ra thách thức lớn cho chuỗi cung ứng khoáng sản toàn cầu.
1. Giới thiệu
Xe điện đang trở thành động lực chính thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng toàn cầu và định hình lại nhu cầu khoáng sản quan trọng. Sự phát triển nhanh chóng của thị trường xe điện không chỉ mang lại cơ hội giảm phát thải carbon trong lĩnh vực giao thông vận tải mà còn tạo ra áp lực chưa từng có lên chuỗi cung ứng khoáng sản. Hiểu rõ xu hướng tăng trưởng của xe điện và tác động của nó đến nhu cầu khoáng sản là điều cần thiết để đảm bảo quá trình chuyển đổi năng lượng diễn ra suôn sẻ.
2. Thực trạng và xu hướng thị trường xe điện toàn cầu
2.1. Tăng trưởng mạnh mẽ trong năm 2023
Thị trường xe điện toàn cầu tiếp tục ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng trong năm 2023. Gần 14 triệu xe điện mới được đăng ký trên toàn cầu trong năm 2023, nâng tổng số xe điện trên đường lên 40 triệu chiếc (IEA, 2024). Doanh số xe điện năm 2023 cao hơn 3,5 triệu chiếc so với năm 2022, tăng 35% so với cùng kỳ. Con số này cao hơn sáu lần so với năm 2018, chỉ 5 năm trước đó (IEA, 2024).
Điều đáng chú ý là tốc độ tăng trưởng đang gia tăng theo thời gian. Trong năm 2023, có hơn 250.000 xe đăng ký mới mỗi tuần, cao hơn tổng số xe đăng ký cả năm 2013, mười năm trước đó (IEA, 2024). Xu hướng này cho thấy thị trường xe điện đã vượt qua giai đoạn khởi động và đang bước vào giai đoạn tăng trưởng nhanh.
2.2. Xu hướng toàn cầu và phân bố thị trường
Sự tăng trưởng của xe điện không đồng đều trên toàn cầu. Trung Quốc, châu Âu và Hoa Kỳ chiếm khoảng 95% tổng doanh số xe điện trong năm 2023 (IEA, 2024). Trung Quốc dẫn đầu thế giới về doanh số xe điện, tiếp theo là châu Âu và Hoa Kỳ.
Tuy nhiên, thị trường xe điện đang bắt đầu lan rộng ra các khu vực khác. JD Power’s Autovista Group báo cáo rằng trong năm 2024, “Doanh số tăng hơn 100% tại các thị trường bao gồm Australia, Thái Lan, Brazil, Thổ Nhĩ Kỳ, Malaysia và Mexico trong năm 2023 và hơn 50% tại Ấn Độ và Nhật Bản” (INN, 2024). Điều này cho thấy xe điện đang dần trở thành hiện tượng toàn cầu thực sự.
2.3. Xu hướng năm 2024 và dự báo tương lai
Năm 2024 tiếp tục chứng kiến đà tăng trưởng mạnh mẽ của thị trường xe điện. Doanh số xe điện toàn cầu tăng 25% trong năm 2024 (Reuters, 2025). Tại Hoa Kỳ, doanh số xe điện tăng 15,2% so với cùng kỳ trong quý 4/2024, đạt 365.824 chiếc, lập kỷ lục mới về doanh số theo quý. Trong cả năm 2024, doanh số xe điện đạt 1,3 triệu chiếc, tăng 7,3% so với năm 2023 (Cox Automotive, 2025).
IEA ước tính rằng hơn một phần năm số xe mới bán ra trong năm 2024 sẽ là xe điện (IEA, 2024). Xu hướng này được dự báo sẽ tiếp tục, với khoảng 17 triệu xe điện được bán vào cuối năm 2024, đại diện cho mức tăng hơn 20% so với cùng kỳ năm trước (IEA, 2024).
3. Động lực thúc đẩy tăng trưởng
3.1. Chính sách hỗ trợ và khuyến khích
Các chính sách của chính phủ đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng xe điện. Chính sách tham vọng tiếp tục là yếu tố quan trọng cho tăng trưởng trong thị trường xe điện toàn cầu (IEA, 2024). Các biện pháp hỗ trợ bao gồm trợ cấp mua xe, miễn giảm thuế, và đầu tư vào cơ sở hạ tầng sạc.
Tuy nhiên, việc cắt giảm trợ cấp có thể có tác động tiêu cực. Chính phủ Đức đã cắt trợ cấp cho xe điện vào cuối năm 2023, điều này đã làm giảm động lực mua xe trong năm 2024 (INN, 2024). “Việc loại bỏ trợ cấp ở Đức đã có tác động tàn phá đối với toàn bộ thị trường châu Âu, nếu Hoa Kỳ làm theo, chúng ta có thể thấy điều tương tự ở đó,” Rho Motion nhận xét (Reuters, 2025).
3.2. Cải thiện công nghệ và giảm giá pin
Tiến bộ công nghệ và giảm giá pin là động lực quan trọng khác. Giá của tất cả các kim loại pin chính giảm trong năm 2023, với giá cobalt, graphite và mangan giảm xuống thấp hơn mức trung bình 2015-2020 vào cuối năm 2023. Điều này dẫn đến giá pin giảm gần 14% giữa năm 2023 và 2022 (IEA, 2024). Giá pin thấp hơn giúp xe điện trở nên cạnh tranh hơn về giá so với xe động cơ đốt trong.
3.3. Cạnh tranh gia tăng và sản phẩm mới
Sự cạnh tranh gia tăng giữa các nhà sản xuất ô tô đang thúc đẩy đổi mới và giảm giá. Doanh số xe điện tại Hoa Kỳ được hưởng lợi từ các ưu đãi mạnh mẽ từ các nhà sản xuất ô tô, các giao dịch cho thuê tuyệt vời và các chương trình khuyến khích của liên bang và tiểu bang (Cox Automotive, 2025).
Sự tăng trưởng trong năm 2024 cũng được hỗ trợ bởi các sản phẩm mới xuất sắc, đặc biệt là từ General Motors và Honda Motor Co., hai hãng này cùng bán được gần 80.000 xe điện nhiều hơn trong năm 2024 so với năm 2023 (Cox Automotive, 2025). Sự đa dạng hóa sản phẩm giúp đáp ứng nhu cầu đa dạng của người tiêu dùng.
4. Tác động đến nhu cầu khoáng sản
4.1. Nhu cầu tăng vọt đối với các khoáng sản pin
Sự phát triển mạnh mẽ của xe điện tạo ra nhu cầu chưa từng có đối với các khoáng sản quan trọng dùng trong sản xuất pin. Nhu cầu pin tăng cao đối với lithium là yếu tố đóng góp lớn nhất vào việc tăng nhu cầu các kim loại quan trọng như lithium. Nhu cầu pin lithium đạt khoảng 140 kt vào năm 2023, chiếm 85% tổng nhu cầu lithium và tăng hơn 30% so với năm 2022 (IEA, 2024).
Các khoáng sản khác cũng chứng kiến nhu cầu tăng mạnh: đối với cobalt, nhu cầu cho pin tăng 15% đạt 150 kt, chiếm 70% tổng nhu cầu. Trong khi đó, nhu cầu niken cho pin đạt gần 370 kt vào năm 2023, tăng gần 30% so với năm 2022 (IEA, 2024). Điều này cho thấy pin xe điện đã trở thành động lực chính thúc đẩy nhu cầu đối với các khoáng sản quan trọng.
4.2. Tác động của kích thước xe đến nhu cầu khoáng sản
Xu hướng ưa chuộng xe SUV và xe cỡ lớn đang tạo thêm áp lực lên chuỗi cung ứng khoáng sản. Năm 2023, SUV điện có dung lượng pin trung bình gần gấp đôi so với xe điện nhỏ ở châu Âu, với tác động tương ứng đến nhu cầu khoáng sản quan trọng (IEA, 2024).
Nếu tất cả SUV điện được bán trong năm 2023 được thay thế bằng xe cỡ trung, khoảng 60 GWh dung lượng pin có thể được tránh trên toàn cầu, với tác động hạn chế đến phạm vi hoạt động. Điều này tương đương với gần 6.000 tấn lithium, 30.000 tấn niken, gần 7.000 tấn cobalt và hơn 8.000 tấn mangan (IEA, 2024). Điều này cho thấy việc lựa chọn loại xe có ảnh hưởng đáng kể đến nhu cầu khoáng sản.
4.3. Xu hướng công nghệ pin và tác động đến nhu cầu khoáng sản
Sự phát triển của công nghệ pin đang ảnh hưởng đến cơ cấu nhu cầu khoáng sản. Năm 2023, pin lithium iron phosphate (LFP) – loại hóa học pin lithium-ion duy nhất không sử dụng niken hoặc cobalt – đạt thị phần cao nhất trong thập kỷ qua, với hơn 40% (IEA, 2024). Điều này một phần do biến động giá kim loại pin, khiến pin LFP trở nên hấp dẫn hơn mặc dù mật độ năng lượng thấp hơn (IEA, 2024).
Các công nghệ pin mới đang được phát triển như một giải pháp tiềm năng. Chuỗi cung ứng cho pin sodium-ion – hiện tại là lựa chọn thay thế pin không chứa lithium khả thi duy nhất – cũng đang được thiết lập. Nếu được sản xuất ở quy mô lớn, pin sodium-ion có thể có giá thấp hơn đến 20% so với pin lithium-ion (IEA, 2024).
5. Dự báo tăng trưởng và thách thức
5.1. Triển vọng tăng trưởng đến năm 2030 và 2050
Các dự báo cho thấy thị trường xe điện sẽ tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ trong các thập kỷ tới. Trong kịch bản Net Zero Emissions (NZE), doanh số xe điện đạt khoảng 65% tổng doanh số xe hơi vào năm 2030 (IEA, 2024). Để đạt được kịch bản này, doanh số xe điện phải tăng trung bình 23% mỗi năm từ năm 2024 đến 2030 (IEA, 2024).
Sự tăng trưởng này sẽ có tác động lớn đến nhu cầu khoáng sản. Với kịch bản tăng trưởng hiện tại, nhu cầu lithium có thể tăng gấp nhiều lần, trong khi nhu cầu niken và cobalt cũng sẽ tăng đáng kể.
5.2. Thách thức trong chuỗi cung ứng
Tăng trưởng nhanh chóng của xe điện đặt ra thách thức lớn cho chuỗi cung ứng khoáng sản. Khai thác và tinh luyện sẽ cần tiếp tục tăng trưởng nhanh chóng để đáp ứng nhu cầu trong tương lai, tránh tắc nghẽn chuỗi cung ứng và làm cho chuỗi cung ứng có khả năng phục hồi tốt hơn trước các gián đoạn tiềm ẩn (IEA, 2024).
Biến động giá khoáng sản quan trọng và hạn chế chuỗi cung ứng đặt ra trở ngại có thể trong việc đạt được mức triển khai xe điện cần thiết để đi theo lộ trình phù hợp với kịch bản NZE (IEA, 2024). Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan để đảm bảo nguồn cung đủ và bền vững.
5.3. Cơ hội và giải pháp
Mặc dù có thách thức, cũng có nhiều cơ hội và giải pháp đang được phát triển. Công nghệ sáng tạo như pin sodium-ion có thể giảm thiểu nhu cầu đối với khoáng sản quan trọng, cùng với sự phát triển của các loại hóa học pin trưởng thành đòi hỏi lượng kim loại quan trọng thấp hơn, như lithium iron phosphate (LFP) (IEA, 2024).
Tái chế pin cũng là giải pháp quan trọng. Năng lực tái chế pin toàn cầu đạt 300 GWh vào năm 2023. Đến năm 2030, con số này có thể tăng lên 1.500 GWh (Virta, 2024). Việc phát triển hệ thống tái chế hiệu quả sẽ giúp giảm áp lực lên khai thác khoáng sản nguyên sinh.
6. Tác động môi trường và lợi ích
6.1. Giảm phát thải khí nhà kính
Xe điện đóng góp đáng kể vào việc giảm phát thải khí nhà kính. Năm 2023, việc sử dụng xe điện đã tiết kiệm hơn 220 triệu tấn phát thải khí nhà kính trên toàn cầu, so với 80 triệu tấn trong năm 2022 (Virta, 2024). Một xe điện được bán trong năm 2023 sẽ chỉ tạo ra một nửa lượng phát thải so với xe động cơ đốt trong trong suốt vòng đời của nó (Virta, 2024).
6.2. Tiềm năng giảm phát thải trong tương lai
Tiềm năng giảm phát thải của xe điện rất lớn. Nếu tăng trưởng doanh số xe điện trong những năm gần đây được duy trì, phát thải CO2 từ ô tô có thể được đưa vào quỹ đạo phù hợp với kịch bản Net Zero Emissions vào năm 2050 (IEA, 2024).
Dựa trên các chính sách và xu hướng hiện tại, việc triển khai xe điện dự kiến sẽ tránh được nhu cầu gần 6 triệu thùng dầu mỗi ngày vào năm 2030 (IEA, 2024). Điều này không chỉ giảm phát thải mà còn tăng cường an ninh năng lượng.
- Kết luận
Thị trường xe điện toàn cầu đang trong giai đoạn tăng trưởng nhanh chóng, với doanh số tăng 35% trong năm 2023 và tiếp tục tăng 25% trong năm 2024. Sự phát triển này được thúc đẩy bởi chính sách hỗ trợ, giảm giá pin, cạnh tranh gia tăng và cải thiện công nghệ. Xe điện có thể chiếm 65% doanh số xe mới vào năm 2030 trong kịch bản Net Zero Emissions, đòi hỏi mức tăng trưởng trung bình 23% mỗi năm.
Sự tăng trưởng này tạo ra nhu cầu chưa từng có đối với các khoáng sản quan trọng, đặc biệt là lithium, cobalt, niken và graphite. Nhu cầu lithium cho pin đã chiếm 85% tổng nhu cầu lithium toàn cầu, trong khi nhu cầu cobalt và niken cho pin cũng tăng mạnh. Xu hướng ưa chuộng xe cỡ lớn và SUV đang tạo thêm áp lực lên chuỗi cung ứng khoáng sản.
Để đáp ứng thách thức này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan để đảm bảo nguồn cung khoáng sản đủ và bền vững. Các giải pháp bao gồm phát triển công nghệ pin mới, tăng cường tái chế và đa dạng hóa chuỗi cung ứng. Với chính sách phù hợp và đầu tư đúng hướng, xe điện có thể đóng vai trò then chốt trong việc giảm phát thải carbon và thúc đẩy chuyển đổi năng lượng toàn cầu.
Tài liệu tham khảo
Cox Automotive. (2025). Electric Vehicle Sales Jump Higher in Q4, Pushing U.S. Sales to a Record 1.3 Million. https://www.coxautoinc.com/market-insights/q4-2024-ev-sales/
IEA. (2024). Global EV Outlook 2024. International Energy Agency. https://www.iea.org/reports/global-ev-outlook-2024
INN. (2024). EV Market Forecast: Top Trends for EVs in 2025. Investing News Network. https://investingnews.com/electric-vehicle-forecast/
Reuters. (2025). Global electric vehicle sales up 25% in record 2024. https://www.reuters.com/business/autos-transportation/global-electric-vehicle-sales-up-25-record-2024-2025-01-14/
Virta. (2024). The Global Electric Vehicle Market In 2024. https://www.virta.global/global-electric-vehicle-market
