Vào ngày 15 tháng 5 năm 2024, Chính phủ Nhật Bản đã khởi động quá trình phát triển Kế hoạch Năng lượng Chiến lược lần thứ 7 nhằm xác định định hướng cho các chính sách năng lượng của Nhật Bản trong tương lai.
Sau đây, là tóm tắt 5 điểm nổi bật trong chính sách này:
Nhu cầu về điện dự kiến sẽ tăng.
Nhu cầu mạnh mẽ về việc mở rộng năng lượng tái tạo.
Hydrogen và công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon (CCS) sẽ đóng vai trò lớn hơn.
Sự quan tâm trở lại năng lượng hạt nhân.
Loại bỏ carbon sẽ nổi lên như một giải pháp.
Điểm thứ nhất: Nhu cầu về điện dự kiến sẽ tăng
Nhu cầu về điện tại Nhật Bản đã duy trì ổn định hoặc giảm dần trong hai thập kỷ qua. Tuy nhiên, các chuyên gia đều dự báo sự tăng trưởng đáng kể về nhu cầu điện trong tương lai tại Nhật Bản. Sự gia tăng này là do sự tăng trưởng nhu cầu từ các trung tâm dữ liệu do sự mở rộng của công nghệ trí tuệ nhân tạo hay AI. Ngoài ra, xu hướng đưa các hoạt động sản xuất quay trở lại trong nước, bao gồm cả các nhà máy sản xuất chất bán dẫn, cũng như sự gia tăng điện khí hóa trong mọi lĩnh vực, bao gồm cả việc chuyển đổi từ lò cao sang lò hồ quang điện trong sản xuất thép.
Trong bối cảnh này, có vẻ như đang có sự nhấn mạnh vào các nỗ lực chuyển đổi nhu cầu từ giờ cao điểm nhằm giảm nhu cầu mở rộng công suất. Chuyển nhu cầu từ buổi tối sang ban ngày cũng sẽ đảm bảo sử dụng tốt hơn các nguồn năng lượng tái tạo.
Mặc dù AI sẽ làm tăng nhu cầu về điện, nhưng AI cũng có thể giúp giảm nhu cầu điện thông qua việc nâng cao hiệu quả và hỗ trợ giảm nhu cầu vào giờ cao điểm.
Điểm thứ hai: Nhu cầu mạnh mẽ về việc mở rộng năng lượng tái tạo
Mặc dù nhận thức được những khó khăn trong việc mở rộng phát triển năng lượng tái tạo tại Nhật Bản, nhưng cần thiết phải tăng cường năng lượng tái tạo. Một số ví dụ về khó khăn bao gồm các trang trại điện mặt trời thường gặp phải sự phản đối từ các cộng đồng địa phương và các dự án điện gió trên bờ gặp vấn đề về môi trường.
Để mở rộng năng lượng tái tạo, Nhật Bản cần xây dựng các đường dây truyền tải dài để kết nối các khu vực có tiềm năng lớn về năng lượng tái tạo, chẳng hạn như đảo Hokkaido ở phía bắc, với các khu vực có nhu cầu điện lớn, chẳng hạn như khu vực đô thị Tokyo. Nhật Bản cũng cần triển khai nhiều hệ thống điện mặt trời hơn tại các khu vực đô thị bằng cách giới thiệu các tấm pin mặt trời nhẹ và linh hoạt, chẳng hạn như pin mặt trời Perovskite. Với đặc điểm được bao quanh bởi các vùng biển sâu, Nhật Bản sẽ phải triển khai các dự án điện gió ngoài khơi nổi, hiện đang đối mặt với nhiều thách thức công nghệ đáng kể do dòng chảy mạnh, bão thường xuyên và vùng nước sâu.
Mức độ triển khai năng lượng tái tạo được dự kiến trong cơ cấu năng lượng sắp tới sẽ là một yếu tố cần được quan tâm sát sao. Các chính sách nhằm hiện thực hóa sự mở rộng này cần được phát triển, đồng thời cần chú ý đến các vấn đề liên quan đến sự gia tăng đáng kể trong “chi phí tích hợp” của năng lượng tái tạo biến đổi.
Điểm thứ ba: Hydrogen và CCS sẽ đóng vai trò lớn hơn
Trong Kế hoạch Năng lượng cơ bản hiện tại, hydrogen được dự kiến sẽ đóng góp 1% vào sản lượng điện của Nhật Bản vào năm 2030. Nếu Kế hoạch lần thứ 7 hướng tới mục tiêu năm 2040, vai trò của hydrogen, bao gồm cả các dẫn xuất như ammonia, sẽ được kỳ vọng lớn hơn nhiều. Câu hỏi đặt ra là vai trò này sẽ lớn đến mức nào và được hỗ trợ bởi những chính sách nào.
Chính phủ Nhật Bản đã giới thiệu các khung chính sách để bù đắp sự chênh lệch chi phí cho hydrogen/ammonia và hỗ trợ phát triển cơ sở hạ tầng tiếp nhận hydrogen/ammonia. Để đảm bảo phát triển thị trường cho hydrogen/ammonia, Chính phủ nhận thấy cần thiết phải áp dụng thêm các chính sách như định giá carbon. Những chính sách được tích hợp vào Kế hoạch sắp tới sẽ là yếu tố cần được theo dõi sát sao.
Không có số liệu cụ thể nào được phân bổ cho CCS trong Kế hoạch hiện tại. Tuy nhiên, nếu Kế hoạch tiếp theo hướng đến mục tiêu năm 2040, sẽ rất khó để đạt được mức giảm CO2 đáng kể mà không có CCS. Một lần nữa, câu hỏi đặt ra là cần bao nhiêu và được hỗ trợ bởi những chính sách nào. Mặc dù khung pháp lý để thúc đẩy CCS đã được giới thiệu tại Nhật Bản, nhưng khung chính sách để hỗ trợ CCS vẫn đang chờ được hoàn thiện. Việc khung chính sách này sẽ được định hình như thế nào trong Kế hoạch tiếp theo cũng là một vấn đề được quan tâm đặc biệt.
Điểm thứ tư: Sự quan tâm trở lại năng lượng hạt nhân
Nhật Bản đang chứng kiến sự quan tâm trở lại đối với năng lượng hạt nhân. Với điều kiện các nhà máy điện hạt nhân được kiểm tra an toàn, có sự ủng hộ rộng rãi từ công chúng đối với việc khởi động lại các nhà máy này nhằm giảm bớt gánh nặng chi phí năng lượng gia tăng. Chính quyền của Thủ tướng Kishida đã thành công trong việc đưa ra các thay đổi về luật pháp để cho phép kéo dài thời gian hoạt động của các nhà máy điện hạt nhân hiện có vượt quá giới hạn pháp lý 60 năm trước đây.
Câu hỏi lớn tiếp theo là liệu việc thay thế các nhà máy điện hạt nhân cũ có nhận được sự chấp thuận của công chúng hay không. Thủ tướng Kishida đã tuyên bố rõ ràng rằng ông sẽ xem xét việc thay thế các nhà máy điện hạt nhân hiện có. Một số thành viên trong ủy ban cố vấn đã lập luận về sự cần thiết phải giới thiệu một khung chính sách để thúc đẩy đầu tư vào năng lượng hạt nhân.
Sẽ rất đáng chú ý nếu việc thay thế các nhà máy điện hạt nhân được đề cập trong Kế hoạch tiếp theo và liệu việc giới thiệu khung chính sách đầu tư có được đề cập hay không.
Điểm cuối cùng: Loại bỏ carbon nổi lên như một giải pháp
Bên cạnh việc giảm mức phát thải CO2, chúng ta cần bắt đầu tập trung vào việc loại bỏ carbon. Theo kế hoạch của Liên minh Châu Âu (EU), EU dự kiến lượng carbon được loại bỏ sẽ tương đương với lượng phát thải ròng CO2 còn lại vào năm 2040. Nói cách khác, nếu không có việc loại bỏ carbon, lượng phát thải ròng CO2 sẽ gấp đôi mục tiêu vào năm 2040. Nếu không có loại bỏ carbon, sẽ rất khó để giảm tổng mức phát thải CO2, bao gồm cả việc đạt được mục tiêu trung hòa carbon.
Hiện tại, có rất ít đề cập đến loại bỏ carbon trong Kế hoạch Năng lượng Chiến lược hiện tại. Tuy nhiên, nếu Kế hoạch tiếp theo hướng đến mục tiêu năm 2040, loại bỏ carbon sẽ phải đóng một vai trò lớn hơn.
Câu hỏi đặt ra là mức độ đóng góp sẽ như thế nào và được thực hiện thông qua những loại hình loại bỏ carbon nào. Các chính sách thúc đẩy loại bỏ carbon có lẽ sẽ cần được tích hợp vào Kế hoạch. Vì đây có thể là lần đầu tiên loại bỏ carbon được tích hợp một cách ý nghĩa vào các Kế hoạch Năng lượng Chiến lược của Nhật Bản, nên các tham chiếu đến loại bỏ carbon xứng đáng được quan tâm đặc biệt.
